Czytanie a vista na 4 ręce drugi poziom wtajemniczenia

Wpuszczam was na mój drive z kolejnym zasobem ćwiczeń na 4 ręce do wyboru. Zwykle na etapie nauki czytania na 4 ręce nie porzucam prezentowanych w poprzednim blogu solowych ćwiczeń a vista. Nadal korzystam ze starych podręczników, na nowości przychodzi czas później. Musimy przekonać, że możemy swobodnie czytać na już nam znanych strukturach zapisu nutowego. 

F. Beyer op 101 Vorschule im Klavierspiel:

- Prosty zapis partii primo na jednej pięciolinii - aplikatura rozdzielona dla lewej pod zapisem, dla prawej nad zapisem.

- ciekawy zapis partii secondo na jednej pieciolinii - dla lewej ręki laseczki skierowane w dół, dla prawej w górę - oko musi "intesywnie pracować" - np. w wariacja nr 12 str. 12 

- mamy tutaj sporo propozycji interesujących harmonii w partii secondo, co powoduje, że czytanie a vista partii primo nie jest nużące.

- możemy skupić się jeszcze na czytaniu wysokości dźwięków - czytamy tylko graficzne oznaczenie aplikatury, tempa, charakteru w języku angielskim i niemieckim. 

- tutaj możemy spokojnie rozbudzić ciekawość uczniów i pozwolić im czytać partie secondo. - Dla współczesnych uczniów zapis na jednej pięciolinii może być nowym doznaniem i zdobyciem doświadczenia w zakresie nietypowego zapisu graficznego.

- W tym podręczniku dopiero na późniejszym etapie obie partie są już rozpisane na 2 rejestrach 

- partia primo i secondo jest są rozpisane na 2 kartkach.  - czyli na razie oko czytającego skupia się tylko na czytaniu przebiegu przypisanej melodii. Jeszcze w tym momencie nie musimy skupiać się na dodatkowej czynności - fiksacji oka w układzie parytury. W następnej podrecznikowej propozycji będziemy już wykonywać obie czynności. 

- W przypadku takich ćwiczeń możemy czytać tego typu zapisy na zajęciach Zespołu Kameralnego także na początku roku szkolnego, kiedy to jeszcze nie dokonaliśmy doboru repertuarowego dla duetu fortepianowego. 

https://drive.google.com/file/d/1A7itttwNTOLsi9MUYe5JkmriZcZYwtIB/view?usp=sharing

Aleksander Różycki Elementarna Szkoła na Fortepian op. 50 

- W moim subiektywnym wyborze Beyer i Różycki mają najprościej zapisaną partie primo. 

- układ partii primo i secondo zapisany jest  jak partytura -  będą to dobre ćwiczenie do poszerzania pola widzenia. Dla ciekawskich możemy spróbować czytanie w skrajnych rejestrach partii secondo i primo.

-Prosty zapis w partii primo jest bardzo prosty, więc dla jeszcze niepewnych uczniów komfort czytania nadal będzie nam towarzyszył przy pracy z tego podręcznika. 

- Homofoniczna faktura w partii secondo bardzo dobrze się czyta. Jest to zachęta do wyjścia ze strefy komfortu partii primo.

- W tych ćwiczeniach przede wszystkim skupiamy się nadal na czytaniu wysokości dźwięków i doborem odpowiedniej aplikatury. 

- Na razie mamy ograniczony zasób zapisu artykulacji.

- W dalszej części podręcznika znajdziemy ćwiczenia rozpisane na całą stronę w układzie partytury - jest to dobre ćwiczenie na koncertrację i fiksację oka. 

- W początkowych ćwiczeniach czytamy tylko oznaczenia tempa i aplikatury. Późniejsze ćwiczenia mają już większy zasób oznaczeń dynamicznych i artykulacyjnych. 

- W dłuższych ćwiczeniach graficznie gęsty zapis skłania nas do ćwiczenia naszej koncentracji - do tego pojawiają się ćwiczenia gdzie partia secondo jest zapisana drobniejszym drukiem. 

https://drive.google.com/file/d/1ATQlAucdb84RCpAWX_C1SxJMrKjRKutY/view?usp=sharing

Gram w a vista - pierwszy poziom z Aleksandrem Różyckim i Friedrichem Beyerem

Nie zaczęłam swojej edukacji od początku od tzw. 7-ego roku życia. Nie zaczęłam swojej pracy od stopniowego wchodzenia w zawód - od razu był skok na głęboką wodę. Taka była moja ścieżka. 

Chciałam tego uniknąć z uczniami, którzy przychodzili do mnie, aby nabyć umiejętność czytania nut a vista. Odnosiłam się wtedy do najbliższej wielu osobom rozrywki - Najprostszej Gry, jeszcze doniedawna komputerowej, teraz w aplikacji "na telefonie" 

Wyobraźmy sobie, że nauka czytania a vista, to prosta gra komputerowa. Na każdym poziomie takiej gry mamy jakieś zadania. Są one różne i zwykle mają zaskoczyć gracza, aby zdobył doświadczenie, pokonał przeszkody i doskonaląc swoje umiejętności przeszedł na wyższy poziom. 

W danym obszarze (poziomie) możemy "skakać" po ćwiczeniach, ale na pewno nie możemy przejść do kolejnego poziomu.Warunek: musimy opanować wszystkie umiejętności zgromadzone na danym poziomie gry.

Tak oto z pomocą małej metafory przełamywałam strach przed czytaniem a vista moich podopiecznych. 

Przykładowo obszarem początkowych ćwiczeń - możemy nazwać pierwszych 4-6 lekcji - Wrzesień/Październik - to był ten Pierwszy poziom naszej gry. Następnie: Drugi poziom - Październik/Listopad, a Trzeci poziom - Grudzień/ Styczeń pierwszego roku nauki czytania a vista. 

Aby poznać zasady gry musiałam pokazać narzędzia, którymi się posługujemy przy danym zadaniu. To już zadanie przewodnika - nauczyciela prowadzącego i niewidzialnego Towarzysza, ale o tym dalej. 

Na początku stwarzałam prostą ścieżkę - czytanie prostych ćwiczeń solo, aby rozładować napięcie - do tego wykorzystałam Szkoły gry na fortepianie - stare i nowe. Tutaj na blogu mogę jedynie zaproponować tytuły i linki do nowych szkół na fortepian. Zapewne wszyscy znają podręcznik Agnieszki Lasko "Podręcznik Pierwsza Klasa" http://www.euterpe.pl/shop/index.php?route=product/product&path=59_64&product_id=143 

Tak Tak, nie śmiejcie się - nie jednemu uczniowi z klasy IV OSM II st. zdarzała się tzw. „zacinka” przy bagatelizowaniu analizy przy zmyślnie skomponowanych ćwiczenia przez autorkę😏

👾Wracam do naszej gry. Oto Pierwszy poziom i jego Przewodnik - Aleksander Różycki i jego Elementarna Szkoła na Fortepian op. 50. Ja dysponuję Wydaniem z 1908 roku. Mam także wydanie z roku 1975 PWM, w lepszej szacie graficznej, ale niestety prawa autorskie jeszcze nie pozwalają na dzielenie się z Wami całymi fragmentami w celach edukacyjnych. 

👾 Kolejny Przewodnik wprowadzający nas bezpiecznie w "uniwersum" a vista to Friedrich Beyer, autor Szkoły na fortepian op. 101. Udostępniam Wam do celów edukacyjnych ćwiczenia solo. Jest jeszcze fantastyczne wydanie "Nowy Beyer Szkoły gry na fortepian - na podstawie wydania oryginalnego" - opracowany przez Zbigniewa Śliwińskiego i Józefa Świdra. Publikacja wydana przez PWM. 

Zachęcam Was do przeszukania waszych szkolnych bibliotek, albo wizyt w bibliotekach szkolnych w większych ośrodkach, które być może są niedaleko Was. Tymczasem pozostawiam Wam ćwiczenia do wykorzystania edukacyjnego  - według uznania😊 w zależności, jak zaawansowany uczeń przychodzi do Was. Ja zachowuję taką kolejność, jaką stosowałam na wrześniowych i październikowych lekcjach pierwszego roku nauki czytania nut a vista.

 Wybrane przeze mnie fragmenty musiałam umieścić na dysku Google. Tutaj "szaleje pikseloza". W wakacje mam zamiar utworzyć pliki pdf z ćwiczeniami do a vista, na których przez wiele lat pracowałam z młodzieżą podczas lekcji Nauki Akompaniamentu.

https://drive.google.com/drive/folders/13Ke2zOEXSeB3kGlN7FUESw_w5uUDdTF3?usp=sharing

👾

W pełni zgadzam się Autorami https://pwm.com.pl/pl/sklep/publikacja/czytanie-a-vista-w-szkole-muzycznej-ii-stopnia,grzegorz-mania,21205,ksiegarnia.htm - systematyczność i codzienne obcowanie z zadaniami do a vista daje piorunujące efekty. Dosłownie 5-7 minut lekcji wystarczy, aby po trzech miesiącach nabyć nawyk, a potem go tylko rozwijać. 

👉Zapewne wielokrotnie będę się powtarzać w tej kwestii - systematyczności i krótkie ćwiczenia w zanadrzu ułatwią Wam pracę i sprawią, że czytanie nut u waszych uczniów zdecydowanie usprawni się. 

 

A vista nowy początek 2025 z SPMK (XI Wirtualna Akademia Twórczej Pianistyki)

Ktoś przypomniał mi, że mam blog. Miejsce, w którym niegdyś z młodzieńczą pasją wrzucałam niedługie treści dotyczące umiejętności czytania nut a vista. Przyznaję się bez bicia, że porzuciłam ten mój mały zakątek internetu. 

W 2017 roku nie baczyłam na to, że w wirtualnej sieci nic nie ginie i ktoś może czerpać z moich wpisów. Wówczas najważniejsza była dla mnie praca dydaktyczna i akompaniatorska. Co tu dużo mówić - byłam na wielkiej fali. Nauczyciele kochający ten zawód w stu procentach mnie zrozumieją.  Budowanie scenariuszy lekcji, przeszukiwanie literatury, a przede wszystkim kompletowanie indywidualnych zestawów dla Wrażliwców przerażonych przedmiotem, na którym pojawiało się czytanie a vista było dla mnie priorytetem. 

Wtedy też szukałam wiedzy i inspiracji u mądrzejszych ode mnie - warsztaty w UMFC adresowanych do nauczycieli szkół muzycznych, czy warsztaty w CENSA były nieocenionym źródłem, właściwie drogowskazem do poszukiwania własnej ścieżki w tym wąskim, acz bardzo ważnym obszarze w edukacji muzycznej pianisty. Jeśli na horyzoncie pojawiało się szkolenie, albo osoba zajmująca się czytaniem nut a vista od razu pędziłam za nimi. Szukałam potwierdzenia i inspiracji. 

Ostatecznie znalazłam ją w https://spmk.com.pl/projekt/gradus-ad-parnassum-2019/ Tam spotkałam się z energią i pomysłami autorów podręcznika "Czytanie a vista w szkole muzycznej II stopnia" Grzegorzem Manią i Moniką Gardoń-Preinl https://pwm.com.pl/pl/sklep/publikacja/czytanie-a-vista-w-szkole-muzycznej-ii-stopnia,grzegorz-mania,21205,ksiegarnia.htm Ucieszyłam się, że ktoś zajął się na poważnie tym tematem. 

Potem przyszłam pandemia i sami wiecie, jak trudnym było zadaniem przeprowadzać lekcje zdalnie. Dla mnie jednak pandemia okazała się szansą na jeszcze dogłębniejsze zbadanie tematu. Od 2009 do 2021 roku prowadziłam zajęcia zawierające kształtowanie umiejętności gry a vista, które w ramach przedmiotu Nauka akompaniamentu były ważną składową 2-letniego kursu edukacji młodych pianistów. Dopiero czas pandemicznych lekcji w ramach tzw. N.A. był okresem intensywniejszej pracy nad umiejętnością czytania nut a vista, samodzielnym przygotowaniem utworu, podstawami improwizacji, czy kompozycji niż umiejętnością akompaniowania z wiadomych względów. Nauczyciele instrumentu fortepianu głównego powierzali mi swoich uczniów w klasie IV i IV II stopnia. Dlatego traktowałam te zajęcia niezwykle poważnie. Z perspektywy czasu współpraca między nauczycielami i uczniami miała same korzyści, zarówno dla uczniów, jak i nauczycieli. 

Po tym dość długim okresie czasu Nauka Akompaniamentu została zastąpiona przedmiotem Zespół Kameralny, gdzie ścieżka rozwoju muzycznego uczniów II stopnia ma zupełnie inny rys. To jest temat na oddzielny post. 

Przypadkowe spotkanie podczas warsztatów czytania nut a vista prowadzonych przez  https://www.amuz.bydgoszcz.pl/wykladowcy/dr-hab-grzegorz-mania/ dla uczniów klas fortepianu w OSM I i II st. im. K. Lipińskiego w Lublinie i PSM I i II st. im I. Haendel w Chełmie zainspirowało mnie do podzielenia się przez lata zgromadzoną wiedzą i przede wszystkim materiałami. 

Zgodnie z obietnicą złożoną podczas panelu dyskusyjnego odbywającego się w ramach XI Akademii Twórczej Pianistyki mam zamiar pokazać Wam mój indywidualny wybór materiałów i sposobów pracy nad rozwojem umiejętności czytania nut a vista przez pianistów. 

Jest to wybór materiałów dokonywany przez nauczyciela, który z biegiem lat dojrzewał razem ze swoimi uczniami, którzy także inspirowali go do poszukiwań i rozwoju. Z tego miejsca dziękuję wszystkim moim podopiecznym, którzy z wielkim zaangażowaniem i kreatywnością podchodzili do powierzanych im zadań. Podziękowania też kieruję w stronę moich Mentorek i wieloletnich Kierowniczek Sekcji Fortepianu w Ogólnokształcącej Szkole Muzycznej I i II st. im. K. Lipińskiego w Lublinie które pozwoliły mi działać w zakresie rozwoju umiejętności czytania nut a vista - pani Beacie Saran-Ceterze, pani Marii Zezuli i prof. Elwirze Śliwkiewicz-Cisak (https://www.umcs.pl/pl/addres-book-employee,2751,pl.html) z wielką czułością wspominam także pracę z uczniami Społecznej Szkoły Muzycznej I i II st. im. F. Chopina w Lubartowie, gdzie dzięki otwartości pani Dyrektor Marty Migal mogliśmy swobodnie pracować w bardzo kreatywny sposób nad zagadnieniami dotyczącymi gry a vista na fortepianie. 

Gdybyście mieli ochotę, to zachęcam Was do posłuchania i uczestniczenia w wydarzeniach w ramach poniższego linku.

https://spmk.com.pl/projekt/xi-wirtualna-akademia-tworczej-pianistyki/

Nie będziecie żałowali. Jest to miejsce otwartości i swobodnej dyskusji na wszystkie ważne tematy, dotyczące zarówno uczniów, jak i nauczycieli.

Sheet collage :P

Utwory do samodzielnego opracowania.

Wielką zagadką były dla nas w tym roku szkolny utwory do samodzielnego opracowania.

Uczniowie w klasach 5 i 6 szkoły podstawowej otrzymali utwory do samodzielnego opracowania na tydzień przed przesłuchaniem. Zdecydowałam się na coś prostego. Na utwory z zakresu nauki w 2 i 3 roku grania na fortepianie. Ale pomyślałam, że to będzie za proste. Dodatkowo zdecydowałam się na wybór z literatury fortepianowej dla dzieci, która zawiera wstawki do improwizacji.

W II stopniu było łatwiej i trudniej wybrać utwory do samodzielnego opracowania. Musiały być krótkie, ale musiały także zawierać przynajmniej kilka elementów muzycznych do zrealizowania.

Mazurki Chopina ? Za długie...to może Grieg!!! Na niezastąpionym IMSLP znalazłam tańce norweskie Edwarda Griega na fortepian solo. Miały po kilka linijek i zawierały bardzo dużo elementów muzycznych do wyszukania. Były idealne. Dodatkową trudnością było to, że uczniowie otrzymali po jednym tańcu dzień przed przesłuchaniem.

Pomysł z wdrożeniem utworów do samodzielnego opracowania sprawdził się. Uczniowie bardzo chętnie przystępowali do wyznaczonego dla nich zadania.
Dodatkowo bardzo żywiołowo reagowali na otrzymane utwory. Padało wiele pytań i mieli wiele obaw. Jednak pozostawienie im szerokiego pola, pozwoliło wyzwolić ich nieskończoną kreatywność.

Formy sprawdzania osiągnieć uczniów w zakresie gry a vista

Corocznym problemem i w sumie wyzwaniem jest dobór odpowiednich materiałów nutowych do sprawdzenia wiedzy i umiejętności uczniów w zakresie gry a vista. Zainspirowana zeszłorocznym spotkanie z prof. Sz. Esztenyim dodałam w tym roku szkolnym krótkie elementy do improwizowania podczas przesłuchania.W tym roku także udało mi się dodać do materiałów krótkie utworki opracowane przez panią Agnieszkę Lasko, która napisała wspaniały podręcznik do klasy 1 szkoły podstawowej ( dostępny w wydawnictwie Eutrepe). Co prawa znajdują się tak materiały dla małych dzieci, ale wprowadzenie tych utworków na egzaminie a vista, było wyzwaniem dla niektórych uczniów nawet z gimnazjum. Co spowodowało, że pojawiły się trudności? Pani Lasko napisała utworki dla dzieci z niewielkimi wstawkami do improwizacji, a także zaproponowała układanie własnych kompozycji z nutowych rozsypanek, co na egzaminie a vista ( przy wysokim poziomie stresu) było nie lada wyzwaniem.

Bardzo chętnie dzieci i młodzież czytały literaturę XX wieku np. fragmenty z etiud B. Woytowicza. Muzyczna abstrakcja była łatwiejsza do czytania niż klasyczny lub romantyczny porządek w harmonii :)

Wielkim wyzwaniem będzie dla mnie praca na psychicznymi blokadami, które występują u uczniów, kiedy okazuje się, że nagle trzeba ułożyć własną kompozycję nawet z zaproponowanego materiału nutowego.

Niekończące się wyzwania - to co w tej pracy lubię najbardziej.

Szkic projektu działań edukacyjnych - Inspirowane mistrzem SZ.E.

„Improwizacja fortepianowa dla specjalności fortepian  II st.”

 Ogólne cele edukacyjne.

   Rozwijanie inwencji twórczej.

    Rozwijanie pamięci oraz wyobraźni muzycznej.

 Poszerzenie wiedzy i praktyki muzycznej ucznia

w zakresie improwizacji.

  Pobudzanie kreatywności.

 Rozwijanie szybkości i wielotorowości myślenia.

Szczegółowe cele edukacyjne.

- Zapoznanie ucznia ze stylami muzycznymi,

analizą formalną i harmoniczną utworów muzycznych,

elementami koncepcji techniki kompozytorskimi, grą

a vista oraz transpozycją;

- Zaprezentowanie możliwości, jaką jest swobodne podejście do interpretacji utworów muzycznych;

- Wprowadzenie do tworzenia samodzielnych koncepcji wykonawczych;

- Opanowanie i utrwalenie środków wykonawczych potrzebnych do improwizacji;

- Wykształcenie umiejętności układania akompaniamentu do melodii;

- Rozwijanie umiejętności harmonizowania melodii;

- Pobudzanie wyobraźni w zakresie formułowania własnych koncepcji wykonawczych, jak i w strukturach improwizacyjnych.

 4.   Materiał Nauczania.

a.   Treści nauczania.

- Ćwiczenie struktur wertykalnych takich jak: interwały, współbrzmienia,

- Ćwiczenie transpozycji.

- Ćwiczenie określonych akordów.

- Utrwalanie zapisu „funkcyjnego” trójdźwięków i czterodźwięków.

- Ćwiczenie współbrzmień w określonym metrum i tempie.

- Ćwiczenie współbrzmień w różnych układach oraz przewrotach.

- Utrwalanie kadencji.

- Wprowadzenie alteracji oraz dźwięków obcych.

- Ćwiczenie progresji modulacyjnych i nie modulacyjnych.

- Rozwijanie umiejętności improwizowania motywu podstawowego i jego wariantów.

- Ćwiczenie progresji melodycznych.

- Ćwiczenie kadencji w ilości taktów  - od 1 d o16 taktów, w określonym rytmie i tempie.

- Akompaniament tworzony do podanej melodii.

- Improwizowanie form: AABA/ABBA/ABCA.

- Improwizowanie „ilustracyjne” do wyobrażonego obrazu, ruchu.

- Zadania kompozytorskiej – komponowanie akompaniamentu do melodii, komponowanie prostych form tanecznych, np. tańce narodowe i tańce dawne – menuet, gawot, polonez.

- Komponowanie cyklu wariacji (style epok do wyboru: barok, klasycyzm, neoklasycyzm).

- Komponowanie cyklu krótkich miniatur ilustracyjnych.

- Gra a vista  - z realizacją pełnego zapisu nutowego, - realizacja melodii a vista np. zapisu utworów jazzowych, melodii ludowych itp. z podanymi oznaczeniami harmonicznymi  z jednoczesnym tworzeniem akompaniamentu, - realizacja melodii takich jak w powyższym punkcie, lecz tylko z oznaczeniami harmonicznymi, - realizacja a vista prostego basso continuo; dodatkowo wprowadzenie nauki skali bluesowej, pentatoniki i użycie ich w praktyce, gra a vista z jednoczesną transpozycją o sekundę małą i o sekundę wielką melodii zapisanej w dwóch rejestrach z oznaczeniami harmonicznymi.

 b.    Repertuar – proponowana literatura.

• K. Borys „Improwizacja fortepianowa Szabolcsa Esztényiego. Metoda nauczania.” UMFC Warszawa 2009 wyd. II poprawione.
• K. Borys „ Improwizacja fortepianowa Szabolcsa Esztényiego. Przykłady nutowe.” UMFC Warszawa 2009 wyd. II poprawione.
• J. Adamowski „Gra a vista na fortepianie.” PWSM Wrocław 1979.
• T. Dawydowna-Brianskaja „ Kształtowanie i rozwój nawyku czytania nut a vista w pierwszych latach nauki gry na fortepianie.” (tłum. K. Miklaszewski), COPSA z. 166, Warszawa 1976.
• D. Wójcik „ ABC form muzycznych.” wyd. II poprawione, Kraków 1997.
• Z. Stępień „ Harmonizowanie melodii na dwa i trzy głosy.” CEA 1995 Warszawa.
• J. Targosz „ Podstawy harmonii funkcyjnej.” PWM 1993 Kraków.
•  J. K. Lasocki „ Podstawowe wiadomości z nauki o muzyce.”
• M. Drobner „ Instrumentoznawstwo i akustyka.” PWM 1957.
• F. Wesołowski „ Zasady muzyki.” PWM 1960.
• K. Sikorski „ Harmonia.” PWM 1958.
• K. Sikorski „ Kontrapunkt.” Kraków 1955.
• O. Peterson „ Jazz exercieses.”
• J. Szprot „Materiały do improwizacji jazzowej.” 37 Warsztaty Jazzowe Puławy 2007.
• J. Oleszkowicz „I Ty możesz improwizować.” CEA rok 1997.
• B. Motyka „ Szkoła improwizacji na fortepian.” Wyd. Muz. WOAL 1994.
• J. Hoffman i A. Rieger „ Szkoła czytania nut.” Czytelnik Kraków 1953.
•  K. Hermann „ Vom Blatt” Zeszyty 1,2,3,4 HUG.&CO., Zurich 1972.

c.    Formy sprawdzania osiągnięć ucznia.

 Na zakończenie I semestru uczniowie realizują swoje improwizacje na zaliczenie w formie popisu.

Na zakończenie II semestru uczniowie powinni zaprezentować swoje improwizacje podczas egzaminu promocyjnego.

Uczeń otrzymuje ocenę semestralnie. Ocenę za I semestr wystawia nauczyciel prowadzący przedmiot. Ocenę za II semestr wystawiać będzie komisja złożona z nauczycieli prowadzących przedmiot.

Ocena osiągnięć ucznia powinna zawierać:

• Ogólne zainteresowanie przedmiotem.
• Twórcze podejście do samej improwizacji.
•  Systematyczność i rzetelność w pracy domowej.
•    Aktywność podczas lekcji.
• Stopień realizacji materiału nauczania.
• Jakość wykonywanych zadań.

d.   Opis osiągnięć ucznia na zakończenie każdego etapu edukacyjnego.

-   Umiejętność łączenia akordów w kadencjach, progresjach nie modulacyjnych i modulacyjnych oraz strukturach melodyczno-harmonicznych z uwzględnieniem motywiki, formy, harmonii, rytmiki.

- Zrealizowanie wszystkich podanych ćwiczeń z zakresu struktur wertykalnych i horyzontalnych, jako podstawy techniki improwizacji.

- Napisanie po 1 kompozycji w 3 spośród 4 wymienionych rodzajów zadań kompozytorskich.

-  Opanowanie umiejętności gry a vista.

- Granie a vista utworu podanego 1-głosowo tzw. „prymki” z oznaczeniami akordowymi ( materiał w zakresie muzyki ludowej, popularnej, jazzowej do wyboru).

- Realizacja prostego basso continuo.

- Umiejętność transponowania różnego rodzaju struktur melodycznych jednogłosowych i wielogłosowych.

- Umiejętność grania różnych pochodów gamowych w różnych odmianach skal dur i moll.

- Umiejętność realizacji ćwiczeń z basso continuo.

 -  Umiejętność realizacji prostych zadań z basso continuo.

- Umiejętność budowania skal: od prostych do dwunastostopniowych.

-  Umiejętność tworzenia w tych skalach prostych melodii, progresji i prostych przebiegów wertykalnych.

-  Umiejętność improwizowania motywów dwu- i trzy-częściowych oraz melodii o strukturze okresowej ( motyw, fraza, zdanie, okres).

-  Umiejętność grania wszystkich kadencji w układzie skupionym i rozległym. Umiejętność grania konstrukcji harmonicznych oraz modulacji ( diatonicznych i chromatycznych).

-  Umiejętność posługiwania się innymi rodzajami wielogłosowości.

-  Umiejętność improwizowania z nagłymi zmianami tempa i dynamiki oraz stopniowego przyspieszania, zwalniania, ściszania czy wzmacniania.

-  Umiejętność improwizowania z możliwością zmiany rejestrów fortepianu, zmiany rodzaju artykulacji czy faktury.

-  Umiejętność improwizowania miniatur o tematyce ilustracyjnej w różnej formie, w różnym nastroju i różnych gatunków.

-  Umiejętność improwizowania form tanecznych, tworzenia akompaniamentu do piosenek i struktur polifonicznych.

- Umiejętność tworzenia swobodnej polifonii dwugłosowej wzorowanej na utworach J. S. Bacha oraz barokowych formach tanecznych ( np. menuet, gawot).

- Umiejętność tworzenia krótkich form klasycznych, romantycznych i współczesnych wzorowanych na twórczości czołowych kompozytorów danej epoki.

- Umiejętność opracowania i improwizowania piosenek i melodii ludowych.

-  Improwizowanie na zadany temat rytmiczny z użyciem wszystkich poznanych środków. Przedstawienie kilku skomponowanych form muzycznych.

-     Improwizowanie na zadanych wcześniej i samodzielnie przemyślany temat ilustracyjny.

5.   Komentarz do realizacji programu nauczania.

a.   Ogólna koncepcja programu nauczania.

- Rozwój umiejętność gry na fortepianie.

- Przekazanie szczegółowej wiedzy, aby zainteresować ucznia improwizacją fortepianową.

- Pobudzenie twórczego myślenia u ucznia.

- Pobudzenie świadomości w odbiorze i kreowaniu muzyki.

- Wykształcenie oraz rozwinięcie umiejętności improwizowania we wszystkich tonacjach. oraz w różnych stylach minionych epok w zależności od predyspozycji ucznia .

-  Uzyskanie nawyku dbania o jakość dźwięku podczas gry a instrumencie, a także o to by muzyka improwizowana była pełna wyrazu oraz była wykonywana na najwyższym poziomie.

- Wykształcenie zdolności improwizowania w sposób przemyślany i uporządkowany.

- Wykształcenie zdolności świadomego odbioru muzyki oraz jej analizy.

- Rozwinięcie zainteresowań w stronę kompozycji.

- Wykształcenie umiejętności swobodnego posługiwania się technikami kompozytorskimi: - zrozumienie muzyki XX wieku i wykorzystanie we własnej improwizacji technik kompozytorskich XX wieku, - docenienie rodzimego folkloru, - umiejętność realizacji prostego basso continuo.

- Wykształcenie umiejętności słyszenia harmonicznego.

- Uświadomienie uczniowi, że improwizacji na fortepianie można się nauczyć.

b.   Wskazówki metodyczne.

Improwizacja fortepianowa stanowi niezbędne uzupełnienie wykształcenia muzycznego uczniów, które mogą wykorzystać w swojej dalszej działalności artystycznej, jako: improwizatorzy, akompaniatorzy, korepetytorzy czy kompozytorzy.

Improwizacja jest zorganizowanym działaniem. Istotą tego działania jest nieustanne pogłębianie wiedzy oraz rozwijanie swoich umiejętności warsztatowych. Należy stale uświadamiać uczniom, że przedmiot ten związany jest z systematyczną i ich sumienną pracą. Nauka improwizacji jest sposobem doskonalenia rozwoju muzycznego i jest integralnym elementem kształcenia przyszłych muzyków.

  Program nauczania improwizacji fortepianowej można podzielić na trzy ogólne „działy”: - podstawy improwizacji, zadania kompozytorskiej, gra a vista; które powinno się realizować równolegle.

Punktem wyjścia do rozpoczęcia improwizacji jest zdobycie podstawowych umiejętności w zakresie operowania środkami harmonicznymi ( interwały, akordy, transpozycje współbrzmień) zgodnie ze specyfiką i wymogami instrumentu. Równoległą realizację wyżej wymienionych trzech działów można podjąć wówczas, gdy uczeń opanował niezbędne minimum w zakresie przedmiotu.

„Dział” podstaw techniki improwizacji powinien zawierać ćwiczenia struktur wertykalnych ( harmonia, współbrzmienia i ich budowa) oraz ćwiczenia struktur horyzontalnych ( przebieg muzyczny w czasie), które tworzą nierozerwalną całość muzyki. Takie ujęcie zagadnienia zmusza nauczyciela do stosowania ćwiczeń zarówno wertykalnych, jaki i horyzontalnych, np.: - współbrzmienie grane w metrum 6/8/; 9/8; 12/8 ósemkami z akcentowaniem mocnej części taktu „ lewą ręką, a prawą melodia o nieskomplikowanej  konstrukcji rytmicznej.

Na realizację takich ćwiczeń jak wyżej wymienione należy położyć szczególny nacisk, aby rozwiną u ucznia kształcone umiejętności w danym „dziale”. Uzasadnienie takiego doboru materiału nauczania jest konieczność zdobycia przez ucznia bazy warsztatowej i dyscypliny, które na początku procesu uczenia się improwizacji warunkują prawidłową naukę podstaw przedmiotu.

Praca na lekcjach nad poszczególnymi tematami powinna być ilustrowana przykładami muzycznymi, odpowiednio wybranymi przez nauczyciela z szerokiej literatury w zakresie poszczególnych stylów – barok, klasycyzm, romantyzm, impresjonizm, neoklasycyzm, folkloryzm, muzyka XX wieku, muzyka współczesna.

Zadania kompozytorskie. Improwizacja jest procesem twórczym, w którym wykonanie i komponowanie zbiegają się w czasie, natomiast zadania kompozytorskie w nauce improwizacji są sprawdzianem nabytych umiejętności wykonawczych i twórczych. Zmuszają do świadomego spojrzenia na style i język muzycznych różnych epok lub rodzajów muzyki, kształtują świadome operowanie czasem w muzyce – planowanie i realizacja formy muzycznej, sens przebiegu, rozwijają konieczną w każdej twórczości muzycznej świadomą kontrolę nad stosunkiem zamierzeń bardziej ogólnych do szczegółów dźwiękowych, a wreszcie sposobem utrwalenia twórczych umiejętności ucznia.

Należy rozwijać równomiernie umiejętności rozwiązywania wszystkich zawartych w programie rodzajów zadań kompozytorskich. Uczniom mniej aktywnym należy zwracać uwagę na możliwości odejścia od schematów i wyzwolenia swojej fantazji, uczniom bardziej aktywnym na konieczność dyscypliny i planowania swoich poczynań. Kompozycje uczniów będą naśladowaniem kompozycji z minionych epok. Pomimo to należy rozwijać w uczniach oryginalność twórczego myślenia oraz umiejętność krytycznej oceny własnych utworów np. porównanie menueta napisanego przez ucznia z menuetami W. A. Mozarta lub J. Haydna.

Gra a vista koreluje z pozostałymi działami materiału nauczania. Umiejętność w tej dziedzinie decyduje o zakresie zdobywania wiedzy oraz praktycznej znajomości literatury muzycznej stanowiących podstawę nauki o stylach.

Indywidualny proces nauczania. Naukę improwizacji będą rozpoczynać w klasie … uczniowie, którzy nie posiadają przygotowania w tej dziedzinie, jak i uczniowie, którzy już samodzielnie próbowali improwizować. W każdym przypadku obowiązuje dokładna realizacja materiału nauczania obejmującego podstawy improwizacji. Dopiero po osiągnięciu niezbędnego minimum możliwe będzie wykorzystanie indywidualnych zainteresowań ucznia.

Organizacja pracy nauczyciela.

Każda lekcja powinna być przez nauczyciela przemyślana i zaplanowana. W planowaniu lekcji należy przede wszystkim uwzględnić systematyczną grę a vista, przygotowanie ucznia do pracy domowej oraz systematyczne sprawdzanie jak uczeń pracuje nad zadaniami kompozytorskimi. Do ćwiczenia gry a vista nauczyciel musi dysponować własnym zbiorem literatury fortepianowej np. wg. kolejności epok historycznych. W zbiorze do realizacji a vista nauczyciel powinien dysponować przykładami literatury z tzw.

„ prymkami” i przykłady do realizacji basso continuo.

 Organizacja pracy ucznia.

Bardzo ważna jest systematyczna praca ucznia w domu. Oprócz pracy nad zadanymi przez nauczyciela ćwiczeniami, uczeń powinien codziennie grać a vista, aby stopniowo uczyć się analizowania utworów muzycznych pod względem ich struktury wertykalnej, horyzontalnej, jak również stylu, formy, charakteru, kolorystyki, faktury itd.

Uczeń powinien posiadać dwa zeszyty: - do zapisywania tematów i informacji, - do zadań kompozytorskich, bądź realizowane zadania kompozytorskie w domu mogą być zapisywane w programie komputerowym.

3. Opis warunków niezbędnych do realizacji programu nauczania.

Sala, w której odbywają się zajęcia improwizacji fortepianowej powinna spełniać wszystkie warunki niezbędne do efektywnej pracy (dobra akustyka, właściwe oświetlenie i wentylacja). Sala powinna być wyposażona w dwa dobrze nastrojone fortepiany, bądź fortepian i pianino, oraz dwa stołki z regulacją.

Ze względu na konieczność dysponowania przez nauczyciela dużą ilością materiału nutowego niezbędna jest szafka na podręczną bibliotekę. Nauczyciel i uczeń powinni mieć do dyspozycji metronom.

W miarę możliwości potrzebny będzie także: - dyktafon służący do samokontroli i utrwalaniu wartościowych niepowtarzalnych produkcji improwizatorskich; - odtwarzacz CD ( z możliwością odtwarzania plików w formacie mp3),także z wtyczką USB dla możliwości podłączenia pendrive’a, aby nauczyciel mógł ilustrować omawiane zadania przykładami muzycznymi przynoszonymi na zajęcia na płytach CD, bądź na pendrive’ach.

Nauczyciel powinien dążyć do posiadania własnego zbioru przykładów muzycznych.

6. Zakończenie.

W podanym materiale nauczania nie został określony stopień trudności, gdyż nauka improwizacji na fortepianie wymaga szczególnego podejścia nauczyciela do ucznia.

• Dlatego też o stopniu trudności zadanego materiału decyduje nauczyciel.

• Warunkiem wyboru metod kształcenia będę takie elementy jak: -Cechy fizyczne ucznia, -predyspozycje motoryczne, -wrażliwość fizyczna i psychiczna ucznia.

7. Bibliografia.

• „Program Nauczania Szkoły Muzycznej II stopnia oraz Ogólnokształcącej Szkoły Muzycznej II stopnia. Przedmiot Improwizacja Fortepianowa.” Warszawa 1980 rok, opracowanie i założenia programowe COPSA. Komisja programowa: Sz. Esztényi,

K. Miklaszewski, M. Mosur-Chrzanowska, A. Pytlak, M. Sokołowska.

• „Program Nauczania Szkoły Muzycznej II stopnia oraz Liceum Muzycznego Wydział Rytmiki. Improwizacja Fortepianowa.”Warszawa. Opracowanie COPSA. Komisja programowa: H. Chrobak, A. Hundziak, M. Kossakowska, B. Piotrowska, Sz. Esztényi, B. Turska.

• „ Improwizacja fortepianowa Szabolcsa Esztényiego. Metoda nauczania.”K. Borys, UMFC Warszawa, wyd. II poprawione 2009r.